Płaszcz, lampiony i tysiąc rogali - święty Marcin łączy pokolenia

Rycerz, który podzielił się płaszczem
Święty Marcin, żyjący w IV wieku, był rzymskim żołnierzem, który zasłynął z miłosierdzia. Według legendy, spotkał kiedyś zziębniętego żebraka i oddał mu połowę swojego płaszcza. Później został biskupem Tours, a jego kult szybko rozprzestrzenił się w Europie. Z postacią świętego wiąże się także legenda o gęsiach, które gęganiem zdradziły jego kryjówkę, gdy nie chciał przyjąć godności biskupiej.
Na Śląsku dzień świętego Marcina, obchodzony 11 listopada, łączył tradycję religijną z dawnym kalendarzem gospodarskim. Kończyły się wtedy prace polowe, a bydło po raz ostatni przed zimą wracało z pastwisk do obór. Przy zaganianiu zwierząt używano brzozowej lub świerkowej gałązki, nazywanej marcinką. Z tym dniem wiązało się również pieczenie gęsi oraz ludowe przysłowia, na podstawie których próbowano przewidywać pogodę na nadchodzącą zimę.
Prószków: tradycja, która ma już 25 lat
W gminie Prószków obchody dnia świętego Marcina od lat są ważnym punktem lokalnego kalendarza. W samym Prószkowie organizowane są przez Ośrodek Kultury i Sportu. W ubiegłym roku odbyła się już 25. edycja wydarzenia.
– To wydarzenie już na stałe wpisało się w kalendarz imprez organizowanych przez naszą instytucję – mówi dyrektor Ośrodka Kultury i Sportu w Prószkowie Mariusz Staniów. – Ma też sprawdzoną na przestrzeni lat formułę. To także czas na chwilę refleksji nad swoim życiem i sensem dzielenia się tym, co mamy. Ten dzień przypomina, jak ważna jest ta tradycja dla lokalnej społeczności.
Obchody rozpoczynają się od nabożeństwa przy kościele parafialnym. Następnie uczestnicy wyruszają z lampionami w kierunku kościółka poewangelickiego. Ważną częścią spotkania jest przedstawienie przygotowywane przez uczniów Szkoły Podstawowej w Prószkowie. W program włączają się również dzieci z przedszkola, a o muzyczną oprawę dba Gminna Orkiestra Dęta. Na koniec przychodzi czas na ognisko, rogale i ciepłe napoje.
Podobne obchody odbywają się także w innych miejscowościach gminy. W Boguszycach tradycję reaktywowano po wielu latach przerwy. Organizatorzy nie wiedzieli, czy mieszkańcy zechcą wrócić do wspólnego świętowania. Zainteresowanie przerosło jednak oczekiwania. Przygotowania zaczynają się na długo przed listopadowym spotkaniem.
– W świetlicy wiejskiej zorganizowaliśmy warsztaty tworzenia lampionów. W tym roku wzięło w nich udział ponad pięćdziesiąt osób – dzieci, młodzież i dorośli. W dniu wydarzenia od rana piekliśmy także rogale. Co roku przygotowujemy ich około siedmiuset – mówiła w ubiegłym roku sołtys wsi Aneta Schmiech.
Warsztaty są czymś więcej niż przygotowaniem dekoracji na jeden wieczór. Przy wspólnym stole spotykają się dzieci, rodzice i starsi mieszkańcy. Później wszyscy ruszają w pochodzie, a na placu festynowym oglądają przedstawienie i spędzają czas przy ognisku. 
W Chrząszczycach obchody również mają swoją stałą formułę. Rozpoczynają się nabożeństwem, po którym uczestnicy oglądają przedstawienie o życiu świętego. Wieczór kończy się wspólnym spotkaniem przy ogniskach i poczęstunkiem. Z kolei w Zimnicach Małych wydarzenie ma bardziej kameralny charakter. W jego przygotowanie angażują się rada sołecka i Koło Gospodyń Wiejskich.
Tarnowskie Marcinki: tysiąc rogali i wspólna praca
W Tarnowie Opolskim dzień świętego Marcina obchodzony jest od ponad 35 lat. To jedna z tych tradycji, które przetrwały zmianę pokoleń i na stałe wpisały się w życie miejscowości. Dziś o jej kontynuację dba między innymi Stowarzyszenie MARTINUS, którego nazwa nawiązuje do patrona tarnowskiej parafii.
Organizacja została zarejestrowana w 2018 roku. Jej działalność nie ogranicza się jednak do listopadowego święta. Członkowie angażują się w inicjatywy związane z lokalną historią, kulturą i integracją mieszkańców. Marcinki pozostają jednym z najważniejszych przedsięwzięć.
- Jako stowarzyszenie dbamy o to, aby ta tradycja była kontynuowana i z roku na rok staramy się wzbogacać ją o nowe elementy. Organizujemy między innymi konkurs na wykonanie lampionów, koncerty, pokazy teatru ognia czy kiermasz wyrobów regionalnych. Co ważne, przy przygotowaniu obchodów współpracujemy z innymi organizacjami i lokalnymi instytucjami - opowiada Anna Gebauer.
Jednym z najbardziej pracochłonnych elementów przygotowań jest wypiek tradycyjnych rogali, nazywanych również marcinkami. Ich liczba robi wrażenie – co roku powstaje około tysiąca sztuk.
- Własnoręcznie wypiekamy około tysiąca sztuk rogali, przygotowanych z dużą starannością i sercem – dodaje Anna Gebauer. - Ich wyjątkowy smak zawdzięczamy tradycyjnemu nadzieniu z białego maku, a także aromatycznej marmoladzie z pigwy.
Przygotowanie obchodów wymaga współpracy wielu osób. Włączają się w nie sołectwo, Ochotnicza Straż Pożarna, Gminny Ośrodek Kultury, Koło Gospodyń Wiejskich i miejscowe przedszkole. Dzięki temu święto nie jest zadaniem jednej organizacji, lecz wspólnym przedsięwzięciem mieszkańców.
Lampiony rozświetlają kolejne miejscowości
Świętomarcińskie zwyczaje są obecne także w gminie Dąbrowa. W Żelaznej, Naroku i Chróścinie obchody łączą nabożeństwa, pochody z lampionami i spotkania przy wspólnym stole. 
– To wspólne świętowanie jest dla nas mieszkańców bardzo ważne – podkreśla sołtys Naroku Roksana Odziomek. – Ta tradycja na stałe wpisała się już w kalendarz naszych wiejskich wydarzeń. Cieszy również to, że w organizację obchodów dnia św. Marcina angażują się wszystkie organizacje działające w naszej miejscowości. 
W Chróścinie przed obchodami organizowane są warsztaty tworzenia lampionów. Dzięki nim dzieci mogą przygotować własne latarenki, z którymi później wyruszają w pochodzie. Nie brakuje również postaci świętego Marcina na koniu, rogalików i spotkania mieszkańców.
Choć programy w poszczególnych wsiach różnią się od siebie, powtarzają się te same elementy: światło lampionów, opowieść o rycerzu, który podzielił się płaszczem, oraz wspólny poczęstunek. Za każdym razem potrzebne są osoby, które przygotują warsztaty, upieką rogale, zadbają o muzykę i zaproszą sąsiadów.
Właśnie w tym tkwi siła świętomarcińskiej tradycji na Opolszczyźnie. Nie przetrwałaby wyłącznie dzięki opowieści o wydarzeniu sprzed wieków. Żyje dlatego, że mieszkańcy kolejnych miejscowości biorą ją w swoje ręce i nadają jej własny charakter. Dla jednych najważniejszy jest pochód z lampionami, dla innych wspólne pieczenie rogali albo spotkanie przy ognisku. W każdym z tych zwyczajów powraca jednak przesłanie świętego Marcina: czasem naprawdę niewiele trzeba, by podzielić się z drugim człowiekiem.