Jak ksenobiotyki wpływają na organizmy wodne i nie tylko…

Ksenobiotyki
Nazwa „ksenobiotyk” odnosi się do greckich słów ksenos i bioticos oznaczających obcy i związany z życiem. Ksenobiotyki są substancjami wytwarzanymi przez człowieka i nie występują naturalnie w organizmie człowieka oraz w innych organizmach. Ich pochodzenie jest pozabiologiczne, jednak wykazują wpływ na organizmy. Ksenobiotyki możemy podzielić na trzy kategorie, biorąc pod uwagę ich pochodzenie: ksenobiotyki pochodzące z lekarstw, pestycydy oraz zanieczyszczenia środowiskowe organiczne i nieorganiczne. Przykładami substancji zaliczanych do ksenobiotyków mogą być leki, w tym lekarstwa hormonalne, detergenty czy substancje obecne w kosmetykach i wiele innych. Ich obecność w środowisku może być neutralna dla żyjących w nim organizmów, jednak często substancje te mogą być dla nich toksyczne, wpływając na ich funkcje życiowe. Dodatkowo ksenobiotyki mogą kumulować się w środowisku przez wiele miesięcy, a nawet lat, stanowiąc zagrożenie dla żyjących w nim organizmów przez długi czas. Jednym ze współczesnych wyzwań naukowców jest szukanie sposobów na oczyszczanie wody z substancji wykazujących szkodliwe działanie dla środowiska. Jedną z metod oczyszczania ścieków jest poddawanie ich procesowi biodegradacji, czyli degradacji związków ksenobiotycznych przy działaniu mikroorganizmów. Naukowcy opracowują coraz nowsze i skuteczniejsze metody, w których ksenobiotyki stanowią źródło pożywienia dla mikroorganizmów. W ten sposób grzyby lub bakterie są w stanie przekształcić szkodliwe substancje do neutralnych dla ekosystemu związków chemicznych. 

Ksenobiotyki pochodzące z lekarstw
Szczególną grupą ksenobiotyków są tzw. farmaceutyki, czyli ksenobiotyki pochodzące z lekarstw. Substancje te wchodzą w skład lekarstw lub są pozostałościami po ich przekształceniu przez organizm (tzw. metabolity) i na przykład są oddawane wraz z moczem do środowiska. Szczególnie niebezpieczne jest wzrastające zużycie w ostatnich latach leków przeciwbólowych, w tym leków przeciwzapalnych. Pomimo oczyszczania ścieków często nie jest możliwe całkowite usunięcie tych substancji z wody, w wyniku czego leki przeciwbólowe dostają się do środowiska. Środki te mogą wpływać na rozrodczość żyjących w wodzie organizmów planktonowych takich jak rozwielitka czy wioślarka. Udowodniono również wpływ środków przeciwbólowych na kręgowce, na przykład na ryby. Okazuje się, że wysokie stężenie leków przeciwzapalnych w wodzie może uszkadzać skrzela oraz nerki u pstrąga tęczowego. Kolejną grupą leków dostających się do środowiska są antybiotyki, które oprócz działania bakteriobójczego mogą powodować powstawanie antybiotykoodporności u bakterii (w tym niebezpiecznych bakterii chorobotwórczych), co z kolei zaburza funkcjonowanie całego ekosystemu. 

 Uwaga! To tylko fragment artykułu. Zanim skomentujesz przeczytaj całość w aktualnym wydaniu Tygodnika Ziemi Opolskiej z 31 sierpnia - e-wydanie dostępne tutaj.