Poznaj florę i faunę powiatu krapkowickiego

Dąb szypułkowy (Quercus robur L.)
To gatunek drzewa liściastego należący do rodziny bukowatych. Osiąga nawet 35-40 m wysokości. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych drzew w europejskim krajobrazie. Tworzy najczęściej domieszkę w lasach mieszanych lub występuje samodzielnie, tworząc tzw. dąbrowy. Jest gatunkiem światłolubnym, rośnie na glebach żyznych i wilgotnych, tzw. grądach. Ponieważ żyje ponad 1000 lat, jest uznawany za symbol siły, długowieczności i mocy. Dawno temu stare dęby czczono jako bóstwa - wierzono, że mają magiczną moc. Orzechy dębu szypułkowego, zwane żołędziami, stanowią cenny pokarm dla wielu ssaków i ptaków. Osadzone są na długiej szypule, stąd nazwa gatunku. Męskie kwiaty zebrane są w liczne zwisające długie kotki, żeńskie natomiast po kilka na długich szypułkach. Liście dębu szypułkowego są w zarysie odwrotnie jajowate i krótkoogonkowe, u nasady sercowate, z wyraźnymi uszkami. Nerwy liściowe dochodzą do końców klap i zatok między klapami.

Dąb burgundzki (Quercus cerris L.)
Również należy do rodziny bukowatych. Jest drzewem dorastającym nawet do 35 metrów wysokości, o owalnej lub kulistej koronie, mocnym pniu i o grubej, szorstkiej korze. Liście są skórzaste, podłużne, z charakterystycznymi klapami i wcięciami. Żołędzie są charakterystyczne – mają owalny kształt i otoczone są miseczkami z włoskowatymi łuskami. Rośnie w miejscach o łagodnym, śródziemnomorskim klimacie, występuje przeważnie do 800 m n.p.m., w południowej części zasięgu do 1500 m n.p.m. Rośnie na glebach obojętnych lub lekko kwaśnych. Czasami bywa sadzony w parkach i ogrodach, niekiedy dziczeje.

Gniewosz plamisty, miedzianka (Coronella austriaca)
Gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych. Jest najmniejszym wężem występującym w Polsce - długość ciała waha się w przedziale 50-70 cm, przy czym samice są większe od samców. Ogon stanowi od około 12 do 25 procent długości ciała. Masa ciała dorosłych osobników wynosi od około 50 do 60 gramów. Barwa ciała jest rdzawobrązowa lub brązowa, a u samic szara lub gliniasto szara. Odżywia się prawie wyłącznie jaszczurkami, w tym także padalcami, niekiedy osobnikami tego samego gatunku. Swą zdobycz gniewosz plamisty najpierw oplata i obezwładnia swym ciałem, następnie połyka ją żywą lub martwą. Gniewosz jest gatunkiem wybitnie ciepłolubnym, występuje na dobrze nasłonecznionych terenach otwartych i półotwartych takich jak np. zarastające wydmy, wrzosowiska, murawy napiaskowe i kserotermiczne czy obrzeża lasów i polany. Węże te chętnie zasiedlają również usypiska kamieni, gałęzi czy sterty ściętych pni, co stanowi dla nich doskonałą kryjówkę przed drapieżnikami i niesprzyjającymi warunkami pogodowymi. Jest to zwierzę bardzo rzadkie na terenie naszego kraju, znajdujące się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt i uważane jest za gatunek narażony na wyginięcie. Gniewosze ze snu zimowego budzą się w kwietniu, natomiast w maju przypada ich okres godowy, w którym między samcami może często dochodzić do walk i potyczek o samicę. Młode rodzą się zwykle w drugiej połowie sierpnia lub na początku września w liczbie od 4 do 19 sztuk. W sen zimowy zapada na przełomie września i października, dogodnymi miejscami do zimowania są np. ruiny starych domów, usypiska kamieni i gałęzi czy wykroty.

Gnieźnik leśny, gniazdosz leśny (Neottia nidus – avis)
Gatunek byliny należący do rodziny storczykowatych. Jest rośliną wieloletnią. Przez większą część roku jest ukryty pod ziemią, jedynie w okresie kwitnienia wypuszcza nadziemne pędy, które obumierają po wydaniu nasion. Pędy o wysokości do 50 cm są początkowo żółte, później brunatne, grube i soczyste. Łodyga bezzieleniowa, dochodząca do 20-50 cm wysokości z 4-5 zredukowanymi, łuskowatymi, bezzieleniowymi liśćmi. Kwiaty nie wydzielają odczuwalnego przez człowieka zapachu i nie wytwarzają nektaru, zwabiają jednak muchówki, które je zapylają. Rośnie w różnych typach lasów, szczególnie jednak w cienistych buczynach i grądach, na glebie umiarkowanie żyznej i bogatej w sole wapnia. Rośnie również na torfowiskach i wrzosowiskach.

Gwiazdosz frędzelkowany (Geastarum fimbriatum Fr.)
Gatunek grzybów należący do rodziny gwiazdoszowatych. Niedojrzałe owocniki do połowy ukryte są w ziemi i zanim zaczną się otwierać na szczycie, wyglądają jak cebulki. W miarę dojrzewania zewnętrzna warstwa pęka promienisto od szczytu na trójkątne płaty, które odchylają się od osi i odsłaniają warstwę wewnętrzną uwalniająca zarodniki przez szczytowy otwór. Gwiazdosz frędzelkowany jest grzybem niejadalnym. W polskim piśmiennictwie mykologicznym podano bardzo wiele jego stanowisk na terenie całego kraju. Jest najczęściej spotykanym wśród wszystkich gwiazdoszy. Znajdował się jednak na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego i małych obszarów siedliskowych. Znajduje się na listach gatunków zagrożonych także w Norwegii. W Polsce był gatunkiem ściśle chronionym, od 9 października 2014 r. nie znajduje się już na liście gatunków chronionych.

Gwiazdosz potrójny (Geastrum triplex Jungh.)
Gatunek grzybów należący do rodziny gwiazdoszowatych. Owocnik początkowo zamknięty, na poły podziemny, cebulowatego kształtu, jedynie u podstawy pokryty grzybnią przerośniętą z podłożem. Powierzchnia jest jasnobrązowa lub zaróżowiona, nieco ciemnieje z wiekiem. Wierzchnia warstwa osłony zewnętrznej łatwo odpada. Występuje w lasach liściastych. Można go również znaleźć w parkach, starych ogrodach i innych zaniedbanych zakątkach, rośnie wówczas pod jesionami, bukami, dębami, lipami, klonami i grabami. Czasami rośnie wśród pokrzyw, malin czy niecierpków. Występuje również na obrzeżach lasów. Raczej rzadko pojawia się w lasach iglastych. Rośnie pojedynczo lub w grupach.

Szczegóły i więcej informacji z powiatu krapkowickiego w aktualnym wydaniu Tygodnika Krapkowickiego z 4 października - e-wydanie dostępne tutaj.