Święci znani i nieznani. Kim są bohaterowie uroczystości Wszystkich Świętych?

Próba ustalenia oficjalnej liczby wszystkich świętych jest niemożliwa, ponieważ przez pierwsze wieki chrześcijaństwa kult świętych miał charakter lokalny i spontaniczny. Tysiące męczenników z pierwszych stuleci do dziś pozostaje anonimowych.

Bezimienni i nieznani 
Przez pierwsze tysiąclecie nie istniała sformalizowana procedura kanonizacyjna. Świętymi ogłaszano osoby cieszące się lokalnym, spontanicznym kultem, uznane za męczenników lub heroicznych wyznawców wiary. Wiele z tych postaci jest historycznie nieudokumentowanych. Tysiące świętych jest czczonych tylko w konkretnych regionach, krajach lub zakonach i nie figuruje w powszechnych kalendarzach. Szacuje się, że tylko w pierwszych trzech wiekach chrześcijaństwa mogło zginąć kilkaset tysięcy męczenników. Wspomnieć można chociażby relację o zabiciu chłopców w Betlejem przez króla Heroda Wielkiego znajdującą się wyłącznie w Ewangelii według św. Mateusza (2,16-18). Fragment ten stanowi punkt kulminacyjny opowiadania o wizycie mędrców ze Wschodu u króla Heroda, który zamierzał zgładzić nowonarodzonego Jezusa z obawy przed nim. Gdy mędrcy, otrzymawszy we śnie nakaz, aby nie wracali do Heroda, opuszczają Judee inną drogą. Herod zdaje sobie sprawę, że został wyprowadzony w pole. Przepełniony gniewem z powodu oszukania go przez mędrców, wydaje okrutny rozkaz zabicia wszystkich chłopców w Betlejem i w całej jego okolicy, którzy mieli dwa lata lub mniej. Określenie wieku opiera się na czasie, którego Herod dowiedział się od Mędrców o pojawieniu się gwiazdy, co miało wskazywać na przybliżony wiek dziecięcia. Ile było ofiar tego mordu? Nie wiadomo. Każde z tych dzieci wspominane jest jednak przez Kościół jako święte, bo przelało krew za Jezusa. Wspomnienie tzw. świętych Młodzianków przypada zawsze 28 grudnia, w czwarty dzień Oktawy świąt Bożego Narodzenia. Tak więc imiona i tych świętych są nieznane. Innych podobnych świętych Kościół czci wspólnie właśnie podczas uroczystości Wszystkich Świętych. 

Pewien spis istnieje 
Najbliższą oficjalnemu spisowi księgą jest Martyrologium Rzymskie. To liturgiczny wykaz świętych i błogosławionych uporządkowany według dni roku. Jego ostatnie wydanie z 2004 roku zawiera ponad 7 tysięcy wpisów, przy czym wiele z nich dotyczy całych grup.

Liczba świętych jest zatem otwarta i ciągle rośnie. Niedawno (19 października) papież Leon XIV kanonizował siedmioro nowych świętych. W homilii podczas ceremonii na Placu Świętego Piotra podkreślił, że nie są oni bohaterami jakiejś idei, lecz autentycznymi mężczyznami i kobietami. W gronie tym znaleźli się męczennicy z różnych części świata: Ignacy Maloyan, ormiański arcybiskup zamordowany podczas ludobójstwa Ormian, oraz Piotr To Rot, świecki katecheta z Papui-Nowej Gwinei, który zginął w obronie nierozerwalności małżeństwa. Kanonizowani zostali także założyciele zgromadzeń zakonnych: Maria Troncatti, Wincencja Maria Poloni i Carmen Elena Rendiles Martínez, a także Bartłomiej Longo, świecki apostoł różańca i twórca sanktuarium w Pompejach, oraz Józef Grzegorz Hernández Cisneros, wenezuelski lekarz nazywany „lekarzem Boga”. Decyzję o ich kanonizacji podjął jeszcze papież Franciszek, uznając cuda za ich wstawiennictwem, ale samej uroczystości dokonał już Leon XIV.

Współczesne procesy kanonizacyjne odzwierciedlają zmieniające się oblicze Kościoła i nowe wyzwania wiary. Ostatnie kanonizacje podkreślają trend, w którym na ołtarze wynosi się nie tylko duchownych i założycieli zakonów, ale także osoby świeckie, żyjące w małżeństwach oraz przedstawicieli zawodów, takich jak lekarze czy naukowcy. Postać Józefa Grzegorza Hernándeza Cisnerosa pokazuje, że świętość może realizować się poprzez kompetencje zawodowe i naukowe zaangażowanie, a nie jedynie przez działalność stricte kościelną. Podobnie świecki katecheta Piotr To Rot stał się symbolem oporu wobec systemów politycznych, które chciały naruszyć chrześcijańskie wartości rodzinne. Te kanonizacje wskazują, że świętość jest postrzegana jako powołanie uniwersalne, dostępne w każdym stanie życia i w najróżniejszych kontekstach kulturowych, od Włoch przez Wenezuelę po Papuę-Nową Gwineę.

Uroczystość Wszystkich Świętych, obchodzona 1 listopada, jest więc dniem, w którym Kościół wspomina zarówno tych nowo ogłoszonych, jak i wszystkich, którzy osiągnęli zbawienie. To święto ludzi znanych z imienia, których biografie można znaleźć w oficjalnych źródłach Watykanu, oraz tych anonimowych, których życie pozostaje ukryte, ale którzy dostąpili chwały nieba.