Wrzosowiskami jesień się zaczyna

Wrzosy a wrzośce 
Zaczyna się sezon na wrzosy. Wrzosy to małe krzewinki o maleńkich kwiatach tworzące przepiękne fioletowe kobierce. Wśród wrzosów gatunkiem najpowszechniejszym i rosnącym naturalnie w Polsce jest wrzos pospolity. Roślina ta tworzy najczęściej różowo-fioletowe kobierce, chociaż w rzeczywistości w sprzedaży dostępne są wrzosy o niemalże każdej możliwej barwie kwiatów. Do połowy XIX wieku dostępnych na rynku było tylko kilkanaście odmian wrzosów, jednak zyskały na popularności i w obecnych czasach jest ich jest ponad tysiąc! Najbardziej popularnych jest około sto odmian i to one przeważają w kolekcjach ogrodniczych. Wrzos pospolity jest to niewielka krzewinka o wysokości około 30 centymetrów. Wrzosy mogą kwitnąć aż do końca listopada i to one stanowią jeden z najpóźniejszych pożytków pszczelich. Z kolei wrzośce to rodzaj roślin należących do tej samej rodziny co wrzosy. W Polsce naturalnie występuje jeden gatunek wrzośca - wrzosiec bagienny, który jest pod ochroną prawną. Wrzośce to rośliny, których najwcześniejsze odmiany zaczynają kwitnąć już na początku roku. Już w połowie lutego zaczyna kwitnąć odmiana wrzośca Winter Beauty. Najczęstszym terminem kwitnienia wrzośców są miesiące wiosenne - od marca do maja.

Miód wrzosowy
Bardzo ciekawym i nowoczesnym pomysłem jest zakładanie wrzosowisk we własnym ogrodzie i w przestrzeniach publicznych. Wrzosowiska stanowią idealne miejsce do żerowania dzikich i udomowionych gatunków pszczół oraz innych zapylaczy. Pszczoły chętnie przylatują na wrzosowiska, szczególnie gdy sezon wegetacyjny innych roślin pszczelarskich i miododajnych zmierza ku końcowi. Z jednego hektara wrzosowisk pszczelarze pozyskują nawet 120 kilograma nektaru. Pszczelarze wraz z pasiekami obwoźnymi wykorzystują ostatnie ciepłe dni w roku, przewożąc swoje ule na wrzosowiska. Nektar wrzosowy może być ostatnim pokarmem pszczół przed zimą. Niektórzy pszczelarze pozostawiają w ulu miód wrzosowy jako pokarm zimowy dla pszczół, zwłaszcza gdy miód ten nie zawiera dużych ilości spadzi. Miód wrzosowy zaraz po miodzie gryczanym to jeden z najzdrowszych miodów produkowanych przez pszczoły w Polsce. Miody ciemne wykazują najlepsze właściwości antyoksydacyjne, czyli przeciwutleniające, co wpływa na ograniczenie ryzyka powstania komórek nowotworowych w naszym organizmie. Miód wrzosowy stosuje się głównie w leczeniu chorób prostaty. W Polsce południowo-zachodniej miód wrzosowy z Borów Dolnośląskich został doceniony jako produkt regionalny ze względu na jego bogatą i wielopokoleniową tradycję. 

Gdzie na wrzosowiska?
W województwie opolskim wrzosowiska występują najczęściej punktowo, szczególnie w suchych borach sosnowych. Przykładem borów o niezwykłym znaczeniu dla opolskiej przyrody są Bory Niemodlińskie. Suche i nieużytkowane stoki wzniesień, a także liczne skarpy dolin rzecznych sprzyjają rozwojowi wrzosowisk. Warte uwagi są również tereny porolne oraz porębowe w dolinie Małej Panwi w gminie Zawadzkie, Dobrodzień oraz w powiecie strzeleckim na granicy województw śląskiego i opolskiego, gdzie panują idealne warunki do rozwoju wrzosowisk. 

Rezerwat przyrody Bażany
Rezerwat przyrody Bażany to rezerwat położony na terenie gminy Kluczbork około 100 metrów od wsi Bażany w Lasach Stobrawskich. Zadaniem rezerwatu jest ochrona cennego naturalnego drzewostanu sosnowego położonego na wydmach. W lesie tym panują idealne warunki do rozwoju przepięknych wrzosowisk zwanych bażańskimi, docenianych już w okresie przedwojennym. W rezerwacie oprócz sosny zwyczajnej, czyli głównego gatunku występującego w naturalnym borze sosnowym, spotkać możemy licznie występującego cisa pospolitego, dęby oraz topole. Spośród gatunków chronionych w rezerwacie wymienić należy widłaka jałowcowatego i kruszynę pospolitą. 

Jak dbać o wrzosy?
Chcąc założyć własne wrzosowisko, musimy odpowiednio przemyśleć, jakie odmiany wrzosów i wrzośców wykorzystać, aby zachować ciągłość kwitnienia. Wrzosy i wrzośce lubią stanowiska nasłonecznione, suche i osłonięte od wiatru. To dlatego tak chętnie rosną naturalnie na skraju piaszczystych lasów sosnowych. Najlepszym podłożem dla wrzosowiska będzie nieco piaszczysta, przepuszczalna, lekka i próchnicza gleba o kwaśnym odczynie. Wrzosy i wrzośce to rośliny o niewielkich wymaganiach. Preferują stanowiska suche i nie należy ich często podlewać. Również częste ich nawożenie nie jest zalecane przez doświadczonych ogrodników. Nawożenie raz do roku na wiosnę w zupełności wystarczy. 

Najlepiej sprawdzi się tutaj nawóz dla roślin kwasolubnych. Jedyną trudnością w pielęgnacji wrzosowiska jest przycinanie krzewinek. Przycinanie ich jest ważne ze względu na zagęszczanie krzewinek i obfitsze kwitnienie w następnym roku. Roślinki należy przycinać poniżej przekwitniętych kwiatów. Należy również dowiedzieć się, które odmiany wymagają przycinania wiosennego, a które powinny być przycięte zaraz po przekwitnięciu. Warto również pomyśleć o własnym wrzosowisku jako alternatywie dla trawnika czy nawet łąki kwietnej. Wrzosowiska są przyjazne pszczołom oraz chronią glebę przed nadmiernym wysuszaniem czy erozją. Będzie to rozwiązanie szczególnie korzystne w miejscach, gdzie założenie łąki czy trawnika jest utrudnione, czyli na przykład na skarpach, urwiskach czy w miejsca intensywnie nasłonecznionych. Takie warunki są idealne dla wrzosów.