Wiosna, czyli świat budzi się do życia

Geofity – małe promyki szczęścia
Pierwszymi kwitnącymi roślinami są geofity, czyli rośliny, które niekorzystny okres wegetacji spędzają w organach podziemnych – bulwach, kłączach i cebulach. To właśnie ta grupa roślin cieszy nasze, oko nawet gdy na zewnątrz temperatury są nadal bliskie zera stopni Celsjusza, a w niektórych częściach naszych ogrodów i parków wciąż leży śnieg. Rośliny te, znane nam jako krokusy, przebiśniegi, hiacynty czy przylaszczki, radzą sobie w najtrudniejszym okresie roku, a wszystko po to, by zdążyć wydać nasiona, zanim liście drzew uniemożliwią im dostęp do światła słonecznego. 

Co można zjeść?
Zaraz po wiosennym wybudzeniu, czyli po stanie zimowej hibernacji, samica trzmiela – królowa wylatuje z gniazda. U trzmieli występuje roczny cykl życiowy. Do nowego roku przeżywa tylko zapłodniona założycielka gniazda (zwykle występującego w zagłębieniach ziemi czy skał). To ona jako jedyna przeżywa zimę, wydając na wiosnę potomstwo i rozpoczynając w ten sposób nowy cykl życiowy. Po opuszczeniu po raz pierwszy swojego gniazda królowa szuka pożywienia. Jej pierwszy wiosenny posiłek będzie składał się z pyłków leszczyny, wierzby czy wystającego spod śniegu lepiężnika i krokusa, a także nektaru podbiału i innych wczesnych gatunków roślin. Należy zwrócić uwagę na niepokojące w ostatnich latach obserwacje śródzimowych okresów ocieplenia. Podczas takich odwilży trzmiele oraz inne gatunki zwierząt wybudzają się z zimowego snu. Niestety, takie ocieplenie stanowi dla nich śmiertelne zagrożenie zarówno ze względu na powracające niskie temperatury, jak i brak pożywienia. 

Nie tylko wiosna
Większość wyścigów samców o samicę lub całe stado, czyli okres godowy, rozpoczyna się wczesną wiosną. Jednak niektóre z nich odbywają się jesienią lub zimą. Dzieje się tak w przypadku zwierząt z rodziny jeleniowatych: jeleni - rykowisko, łosi – bukowisko, danieli – bekowisko, które odbywają się wraz z nadejściem początku jesieni. Zjawisko to odbywa się także m.in. u dzików jako tzw. huczka lub lochanie, u których okres ten przypada na późną jesień i zimę. Ten typ strategii rozrodczej jest charakterystyczny dla gatunków dużych zwierząt, u których ciąża stanowi znaczną część roku (u jeleni wynosi ona aż 234 dni, czyli prawie 8 miesięcy, a u dzików do 20 tygodni, czyli około 4 miesięcy). W tym trybie młode rodzą się na wiosnę, kiedy dostęp do pokarmu oraz jego jakość będą najbardziej korzystne dla potomstwa. 

Walka o względy samicy
Człowiek w świecie przyrody stanowi wyjątek odnośnie atrakcyjnych cech u mężczyzn i u kobiet. U człowieka to kobiety oceniane są pod względem fizycznych cech wizualnych, natomiast u mężczyzn liczą się inne cechy, takie jako dominacja w grupie, duże umięśnienie ciała i wysoki wzrost. U większości zwierząt to samiec ma imponować urodą (ubarwienie piór, charakterystyczny kolor skóry, piękny śpiew czy pokaźnych rozmiarów poroże). Samica najczęściej ma szare ubarwienie ciała, a samiec musi ją zainteresować odmiennym zachowaniem czy wyglądem. Dymorfizm płciowy, czyli cechy odróżniające samice od samców, szczególnie uwidaczniają się na wiosnę. Jednym z najciekawszych zjawisk obserwowanym m.in. w Stobrawskim Parku Krajobrazowym jest rechowisko żaby moczarowej. Dzięki odpowiednim warunkom wodnym odbywa się prawdziwy spektakl w wykonaniu samców, które na wiosnę przyjmują niebieską szatę godową i wydają głośne dźwięki. Po przyjęciu pozycji kopulacyjnej, zwanej ampleksusem, zapłodnienie odbywa się zewnętrznie – w wodzie. 

Co u ptaków słychać?
U ptaków ciekawym do zaobserwowania, a przede wszystkim do posłuchania, są toki. Mają na celu zwrócenie uwagi samicy na umiejętności oraz cechy wizualne samca. Awifauna śląska opolskiego jest szczególnie interesująca pod względem gatunkowym. Na niektórych obszarach stwierdza się występowanie aż 170 gatunków lęgowych, co stanowi około 35% całej ornitofauny krajowej. Do najciekawszych zalotów należą te inicjonowane przez samca zimorodka. W ciągu roku zimorodki prowadzą samotny tryb życia, a w pary dobierają się jesienią, zachowując przy tym oddzielne terytoria. Dopiero na wiosnę para łączy swoje obszary, samiec nawołuje swoją wybrankę, po czym karmi ją. Po wyrafinowanych sposobach zabiegania o samicę następuje spółkowanie. Ptaki to nieliczna grupa zwierząt monogamicznych. Ten sposób dobierania się w pary jest szczególnie widoczny u łabędzia niemego. Para łabędzi dobiera się na jesień, a wczesną wiosną obierają swoje terytorium. Rolę ochraniarza przejmuje samiec, który w momencie zagrożenia potrafi zaciekle bronić samicy oraz potomstwa. 

Bywają i rozwody
Do częściowo monogamicznych gatunków ptaków zaliczyć można kosa, u którego dymorfizm płciowy jest silnie zaznaczony. Samice mają brązowo-szare umaszczenie, podczas gdy samce charakteryzuje jednolicie czarny kolor piór, na tle których odznacza się pomarańczowy dziób. Kosy opuszczające rodzinne terytoria na zimę są skłonne do rozwodów, szczególnie gdy terytorium w ubiegłym cyklu rozrodczym niedostatecznie się sprawdziło. Na wiosnę samotne samce kosów w celu uwiedzenia samicy wykonują charakterystyczny taniec godowy, polegający na skośnych podbiegach, skinieniach głowy wraz ze zduszonym śpiewem. To samica decyduje o możliwości kopulacji i informuje samca o gotowości przez podniesienie głowy i ogona. 

Zwykłe – niezwykłe ptaki
Wyjątek od wiosennych lęgów stanowią gołębie miejskie, których rozmnażanie jest możliwe prawie przez cały rok, wyłączając najzimniejsze okresy. Ten zaprzyjaźniony z człowiekiem gatunek opanował sposób niedostateczności pokarmu w różnych porach roku. Pisklęta gołębia karmione są tzw. ptasim mlekiem, czyli wydzieliną z wola dorosłych osobników. Dzięki temu sposobowi żywienia gołębie mogą odbyć aż cztery lęgi rocznie.

Przyroda wie najlepiej
Chociaż pogoda na wiosnę w strefie umiarkowanej bywa nieprzewidywalna i trudna do przeżycia, natura poradziła sobie najlepiej. Przyroda wytworzyła liczne mechanizmy pozwalające na sukces rozrodczy. Każde zjawisko jest połączone z innym, a to wszystko stanowi spójną całość. Rośliny opanowały sposoby na zachęcenie zapylaczy do przenoszenia pyłku, dla których z kolei kwiaty stanowią źródło pokarmu. Ptaki szukają na wiosnę miejsca do rozrodu, podczas gdy inne zwierzęta właśnie karmią już młode. A to tylko początek tej wspaniałej opowieści.